Column Hindrik van der Spoel: 'FATSOENSRAKKERIJ'

FATSOENSRAKKERIJ

Sinds kort is bij Beeld en Geluid het archief van de Nederlandse televisie geopend, getiteld De Schatkist. Hier kun je zo’n beetje alle Nederlandse televisieprogramma’s terugvinden. Met het openen van het archief is er gelijk een rel geboren. Van het satirische programma Dit was het nieuws zijn een aantal afleveringen geschrapt omdat er grappen inzitten die nu niet meer door de beugel kunnen. Er wordt gezegd dat het om een rechten kwestie gaat. Ja, ja het zal wel. Ik vind dat de fatsoensrakkerij doorslaat en dat is al een tijdje zo. Je kunt praktisch niets meer zeggen of er neemt wel iemand aanstoot aan. In sommige gevallen tot doodsbedreigingen aan toe. Ik heb zelf nog niet in de Schatkist gekeken maar ik vraag me af of de serie In voor en tegenspoed er wel instaat. De serie werd midden jaren 90 bij de Vara uitgezonden met Rijk de Gooijer in de hoofdrol. Hij speelt een gepensioneerde man die met zijn aan een rolstoel gekluisterde echtgenote een eenvoudige woning in Amsterdam bewoont. Zijn personage luistert naar de naam Fred Schuit. Hij is recht voor zijn raap en moet helemaal niets hebben van alles wat ook maar een beetje naar modern, feministisch of anders geaard neigt. De mensen om hem heen krijgen dan ook regelmatig en vaak behoorlijk grof een veeg uit de pan. Of het nu om zijn Belgische bovenbuurvrouw gaat die hij bijvoorbeeld ‘secreet’ noemt en dat is nog wel een van de aardigste benamingen voor haar. De huishoudelijke hulp Winston die naast het feit dat hij een donkere huidskleur heeft ook nog eens homofiel blijkt te zijn spreekt hij aan met: ‘neger’, ‘kaffer’, ‘flikker’ of ‘nicht’. En zelfs zijn vrouw moet het maar al te vaak ontgelden omdat hij haar ‘kreupel’ noemt. Kortom, Fred Schuit is een mopperaar pur sang en zeker geen beminnelijk mens. Het geweldige is echter dat het een fantastische comedy oplevert die geen taboe schuwt, midden in de maatschappij staat en de mensen een spiegel voorhoudt. En dat alles zonder ingeblikte lachband. Een serie die mij regelmatig deed bescheuren. Anno 2026 kan dit niet meer. Dit programma zou heden ten dage bakken met kritiek opleveren en geen omroep zou er zijn vingers aan willen branden. De fatsoensrakkerij is veel en veel te ver doorgeslagen en heeft plaats gemaakt voor vertrutting. In de jaren 70 werd de Britse serie Fawlty Towers uitgezonden. Een comedy over een hotelbaas die zijn vrouw, personeel en gasten op alle mogelijke

manieren schoffeerde. Geschreven door John Cleese en zijn toenmalige echtgenote Connie Booth die respectievelijk de hoofdrollen van eigenaar Basil Fawlty en kamermeisje Polly Sherman vertolken. In deze serie werd in een van de afleveringen oeverloos met een lijk gezeuld en in een andere aflevering Duitse gasten op een pijnlijke wijze met het verleden van de Tweede Wereldoorlog geconfronteerd. Jarenlang werden deze afleveringen in bepaalde landen verboden. Aan de andere kant kreeg dit programma veel lof en wordt het beschouwd als een van de beste comedy’s allertijden. Jammer dat zoiets tegenwoordig niet meer kan. Mij nemen ze het echter niet af. Ik kan het kijken op dvd of YouTube en blijf er smakelijk om lachen. Dit vind ik namelijk tv om te koesteren.