Noodgreep in de bajes: gevangenen eerder vrij door grote verbouwing in Veenhuizen
De Nederlandse gevangenissen zitten overvol en dat heeft een direct verband met een grootschalige verbouwing in het Drentse Veenhuizen. Door een bezettingsgraad van ruim 99 procent stuurt het kabinet gedetineerden tot vier weken eerder naar huis om te voorkomen dat verdachten vanuit overvolle politiecellen direct op straat belanden.
In een brief aan de Tweede Kamer heeft staatssecretaris Claudia van Bruggen van Justitie deze ingrijpende noodmaatregel toegelicht. Om lucht te scheppen in het systeem wordt het zogenoemde eindverlof uiterlijk eind november flink verruimd. Voor mannelijke gevangenen met een straf tot twee jaar betekent dit dat zij voortaan maximaal achtentwintig dagen eerder de poort uitlopen, terwijl dat voorheen beperkt bleef tot twee weken voor straffen tot één jaar. Ook voor vrouwelijke gedetineerden wordt een dergelijke regeling voor het eerst ingevoerd, waardoor zij tot veertien dagen eerder naar huis mogen. Die stap is nodig omdat veel lege vrouwencellen in het land al zijn omgebouwd om mannelijke gevangenen op te vangen, waardoor nu ook daar een tekort dreigt. Veroordeelden voor zedendelicten en ernstige geweldsmisdrijven blijven overigens volledig uitgesloten van deze vervroegde vrijlating en moeten hun straf tot de laatste dag uitzitten. Tijdens het vervroegde verlof vallen de gedetineerden nog wel formeel onder de verantwoordelijkheid van de Dienst Justitiële Inrichtingen en ontvangen zij een dagelijks leefgeld van 12,55 euro, aangevuld met een wekelijkse reiskostenvergoeding van bijna achttien euro.
Hoewel de maatregel in het hele land wordt gevoeld, ligt een van de belangrijkste oorzaken van het ruimtegebrek midden in de gemeente Noordenveld. De penitentiaire inrichting in Veenhuizen staat namelijk aan de vooravond van een gigantische modernisering die tussen de 180 en 220 miljoen euro gaat kosten. Volgend jaar sluit gevangenislocatie Norgerhaven volledig de deuren voor een ingrijpende renovatie. De monumentale buitenkant van het historische complex blijft behouden, maar van binnen wordt het gebouw tot op het bot gestript en vernieuwd. Deze klus duurt tot begin 2030, waarna zusterlocatie Esserheem direct sluit voor eenzelfde opknapbeurt die tot in 2031 in beslag neemt.
Samen met soortgelijke werkzaamheden in Sittard en een aanhoudend personeelstekort zorgt de sluiting in Veenhuizen ervoor dat er jarenlang honderden celplekken tijdelijk uit het systeem verdwijnen. Op de lange termijn moet de verbouwing de druk op de ketel juist verlichten, omdat de capaciteit van de Drentse gebouwen na de vernieuwing groeit van 240 naar 276 plekken per locatie. Tot die tijd noemt staatssecretaris Van Bruggen de vervroegde vrijlating een wrange boodschap voor slachtoffers en een pijnlijke noodgreep die afbreuk doet aan de uitspraken van rechters. Zodra de renovaties zijn afgerond en gesloten gevangenissen elders in het land, zoals in Almere, weer zijn geopend, wordt de tijdelijke regeling weer ingetrokken.