Vrijspraak voor hulpverlener Wittenberg uit Peest na jarenlange zaak in Griekenland

Pieter Wittenberg uit Peest en 23 andere oud-ngo-hulpverleners zijn vandaag vrijgesproken van onder meer mensensmokkel. Dat heeft de rechtbank van Mytilini, op het Griekse eiland Lesbos, beslist. Het gaat om de grootste rechtszaak tegen hulpverleners in Europa, schrijft RTVDrenthe.

Het is donker op zee. Pieter Wittenberg (78) staat op een gammel bootje voor de kust van Lesbos. Overal om hem heen is duisternis. Onder hem het ijskoude water, tien tot vijftien meter diep. "Wat doe ik hier?", vraagt hij zich even af. Niemand zou hem komen redden als het fout gaat. Is dit het wel waard?
Maar, beseft hij zich dan, zo moet een vluchteling zich ook voelen, alleen dan zonder keuze. Net als zijn vader, die tijdens de Tweede Wereldoorlog moest vluchten. Hij kwam terecht in Nederland en werd opgevangen door onbekende Amsterdammers. Hij werd gered. Op dat moment voelt Wittenberg een sterke drang om iets terug te doen. Daarom staat hij hier. Hij had alleen nooit gedacht dat hij dit verhaal tien jaar later aan drie rechters in een Griekse rechtbank zou moeten vertellen.

Acht jaar onzekerheid

Die verdediging hield Wittenberg op gisteren in Mytilini, in een beheerst maar dringend betoog. Het was de slotfase van de rechtszaak die acht jaar boven hem en 23 andere vrijwilligers hing.
De groep werd in 2018 aangeklaagd vanwege hun betrokkenheid bij de Griekse hulporganisatie ERCI, die was ontstaan tijdens de grote vluchtelingenstroom van 2015. In dat jaar kwamen honderdduizenden mensen per boot aan op de Griekse eilanden, vooral op Lesbos. De Griekse kustwacht en andere autoriteiten konden de situatie nauwelijks aan, waarna tientallen hulporganisaties en vrijwilligers bijsprongen.
Tussen 2016 en 2018 hielp ERCI vluchtelingen die per boot aankwamen veilig aan land en verleende zij eerste hulp langs de kust. Volgens de aanklager van het Openbaar Ministerie ging die hulp verder dan noodhulp en zou de organisatie daarmee de irreguliere binnenkomst van migranten hebben gefaciliteerd.
Voor de zitting oogde Wittenberg rustig, zoals altijd. Hij droeg dezelfde blauwe jas als een maand eerder, bij de start van het proces. Maar de weken ervoor waren zwaar. Toen hij begin december thuiskwam, liet hij zijn koffer dicht. "Ik haalde er wat was uit en stopte er weer iets in", zei hij op de trappen van de rechtbank. "Maar wat had het voor zin?"

Applaus, gejuich en gehuil

Na bijna twaalf uur wachten, waarvan Pieter Wittenberg er zo'n tien op een houten stoeltje vooraan in de rechtszaal doorbracht, komt eindelijk de uitspraak. Alle 24 verdachten zijn onschuldig, oordeelde de rechtbank. Volgens de rechters was er geen sprake van een criminele organisatie en kan het werk van de hulpverleners niet worden gezien als mensensmokkel of mensenhandel.
Het ging om hulp aan mensen in nood, niet om strafbare feiten. Ook zag de rechtbank geen bewijs voor witwassen: al het geld was legaal verkregen. De hulpverleners hadden bovendien geen plicht om informatie te delen met de autoriteiten. Alle maatregelen die eerder waren opgelegd, zoals inbeslagnames, worden ingetrokken. Bezittingen gaan terug naar de eigenaren. Een schriftelijke uitspraak volgt later.
In de rechtszaal barst daarna het applaus los. Mensen springen op, er wordt gejuicht en gehuild. Verdachten vallen elkaar in de armen, familieleden pinken tranen weg en zelfs de bode van de rechtbank geeft Wittenberg een knuffel.

Opgelucht én boos

Wittenberg is opgelucht, maar tegelijk boos. Boos dat het acht jaar heeft geduurd. Boos dat in die tijd reddingswerk stilviel. Boos ook over wat er in die jaren op zee gebeurde. "Er zijn pushbacks geweest in Griekse wateren", zegt hij. "Mensen zijn verdronken die misschien gered hadden kunnen worden. Dat blijft knagen."
Wat hij vooral hoopt, is dat het reddingswerk op zee weer op gang komt. "Het gaat niet om mij", zegt hij. "Dat is wat al acht jaar verkeerd gaat, dat de focus hier op ligt". Hij vervolgt: "Het gaat om de vraag wat voor Europa we willen zijn. Een Europa waarin mensen in nood geholpen worden, of een Europa waarin we vooral bezig zijn met het criminaliseren van die hulp."

'Dit is een precedent'

Ook zijn advocaat, Maria Spiliotakara, spreekt van een belangrijke uitspraak. "Ik hoop dat dit een nieuw begin is voor rechtspraak en humanitaire hulp samen", zegt ze. "Dat mensen niet bang hoeven te zijn om water of dekens uit te delen." Volgens haar zet de vrijspraak een precedent. "Na deze zaak zijn vergelijkbare aanklachten op Lesbos al vaker vroegtijdig geseponeerd. Rechters zijn zich bewuster geworden van wat hulpverlening in de praktijk betekent."
Tegelijk waarschuwt Spiliotakara dat het juridische klimaat harder wordt. "De wetten worden strenger. Er ligt nu wetgeving die hulp aan mensen zonder papieren opnieuw strafbaar stelt. Beleid en rechtspraak moeten elkaar blijven corrigeren. In dat grotere geheel is deze uitspraak belangrijk."

'Dit had dertig minuten moeten duren'

Buiten de rechtbank klinken gemengde gevoelens. Seán Binder, een van de andere reddingswerkers, vat het scherp samen: "We hebben zeven jaar moeten wachten om te bewijzen dat WhatsApp geen criminele app is. Dat fondsen werven voor wasmachines geen witwassen is. Dat reddingswerk geen mensensmokkel is. Dit had dertig minuten moeten duren." In die zeven jaar, zegt hij, zijn mensen verdronken en is er enorm veel geld en energie verloren gegaan. "Ik ben blij dat we gewonnen hebben, maar ook boos. Het voelt als een complete verspilling."

Aan het eind van de avond, tussen omhelzingen en tranen, klinkt één woord steeds opnieuw: gerechtigheid. Voor Wittenberg voelt de vrijspraak als een opluchting, maar geen afsluiting. "Al die mensen die niet meer gered zijn op Lesbos", zegt hij zacht. "Die hebben de prijs betaald voor deze poppenkast." Vanavond is hij even opgelucht en blij. Morgen hoopt hij vooral dat mensen in nood worden geholpen.